Python pathlib: Quản Lý File Và Thư Mục Không Cần os.path

Home
Python pathlib: Quản Lý File Và Thư Mục Không Cần os.path

by:DCSoftTech Editorial Team Tháng 9 6, 2026 0 Comments

Khi lập trình Python, việc làm việc với file và thư mục là một nhu cầu rất phổ biến. Bạn có thể cần kiểm tra file có tồn tại hay không, tạo thư mục, đổi tên file, tìm toàn bộ file trong một thư mục hoặc lấy phần mở rộng của file.

Trước đây, nhiều developer thường sử dụng os.path cho những công việc này:

import os

file_path = os.path.join("data", "users", "users.json")

if os.path.exists(file_path):
    print("File tồn tại")

Cách này vẫn hoạt động tốt, nhưng Python cung cấp một cách hiện đại và dễ đọc hơn: pathlib.

Với pathlib, đường dẫn file được biểu diễn dưới dạng object thay vì chỉ là chuỗi.

from pathlib import Path

file_path = Path("data") / "users" / "users.json"

if file_path.exists():
    print("File tồn tại")

Code ngắn hơn, dễ đọc hơn và đặc biệt thuận tiện khi xây dựng các script automation bằng Python.

`pathlib` là gì?

pathlib là module có sẵn trong Python, cung cấp các class để làm việc với filesystem theo hướng object-oriented.

Ví dụ:

from pathlib import Path

path = Path("data/users/users.json")

print(path)

Thay vì phải xử lý chuỗi đường dẫn bằng nhiều hàm khác nhau, bạn có thể gọi trực tiếp các method trên object Path.

path.exists()
path.is_file()
path.is_dir()

Điều này giúp code xử lý file trở nên trực quan hơn.

1. Tạo đường dẫn bằng `/`

Đây là một trong những điểm tiện lợi nhất của pathlib.

Thay vì:

import os

path = os.path.join("data", "images", "avatar.png")

Bạn có thể viết:

from pathlib import Path

path = Path("data") / "images" / "avatar.png"

Có thể tiếp tục nối nhiều cấp thư mục:

path = Path("data") / "2026" / "09" / "images" / "avatar.png"

Kết quả là một object Path.

Nếu cần chuyển thành string:

print(str(path))

Cách viết này đặc biệt hữu ích khi xây dựng ứng dụng có nhiều đường dẫn động.

2. Kiểm tra file có tồn tại

Với os.path:

import os

if os.path.exists("data/config.json"):
    print("Found")

Với pathlib:

from pathlib import Path

path = Path("data/config.json")

if path.exists():
    print("Found")

Thậm chí bạn có thể kiểm tra chính xác đó có phải file hay không:

if path.is_file():
    print("Đây là file")

Hoặc kiểm tra thư mục:

if path.is_dir():
    print("Đây là thư mục")

Điều này giúp tránh trường hợp một đường dẫn tồn tại nhưng thực tế lại trỏ tới directory.

3. Lấy tên file

Giả sử:

from pathlib import Path

path = Path("data/images/photo.jpg")

Lấy tên file:

print(path.name)

Kết quả:

photo.jpg

Lấy tên file không có extension:

print(path.stem)

Kết quả:

photo

Lấy extension:

print(path.suffix)

Kết quả:

.jpg

Đây là cách rất tiện khi xử lý file upload hoặc batch processing.

Ví dụ:

for file in Path("images").iterdir():
    print(file.stem)

4. Lấy thư mục cha

Với:

path = Path("data/images/photo.jpg")

Bạn có thể lấy thư mục chứa file:

print(path.parent)

Kết quả:

data/images

Lấy thư mục cha cao hơn:

print(path.parent.parent)

Kết quả:

data

Hoặc:

print(path.parents[2])

parent và parents rất hữu ích khi cần xây dựng đường dẫn tương đối với project.

5. Tạo thư mục

Thay vì:

import os

os.makedirs("data/uploads", exist_ok=True)

Bạn có thể viết:

from pathlib import Path

Path("data/uploads").mkdir(parents=True, exist_ok=True)

Trong đó:

parents=True

cho phép tạo luôn các thư mục cha nếu chúng chưa tồn tại.

Còn:

exist_ok=True

giúp chương trình không báo lỗi nếu thư mục đã tồn tại.

Ví dụ thực tế:

output_dir = Path("output") / "images"

output_dir.mkdir(parents=True, exist_ok=True)

Đây là pattern rất thường xuyên được sử dụng trong các script Python.

6. Đọc file text

Một trong những tính năng rất tiện của pathlib là có thể đọc file trực tiếp.

Thay vì:

with open("config.txt", "r", encoding="utf-8") as f:
    content = f.read()

Bạn có thể viết:

from pathlib import Path

content = Path("config.txt").read_text(encoding="utf-8")

Sau đó:

print(content)

Đối với các file text nhỏ, cách này rất gọn.

7. Ghi file text

Tương tự, bạn có thể ghi file bằng:

from pathlib import Path

Path("output.txt").write_text(
    "Hello Python!",
    encoding="utf-8"
)

Nếu file chưa tồn tại, Python sẽ tạo file.

Nếu file đã tồn tại, nội dung sẽ được ghi đè.

Ví dụ:

output = Path("logs/result.txt")

output.parent.mkdir(parents=True, exist_ok=True)

output.write_text(
    "Process completed successfully.",
    encoding="utf-8"
)

Đây là một pattern rất hữu ích khi viết tool automation.

8. Đọc từng dòng bằng `read_text()`

Bạn cũng có thể kết hợp với splitlines():

from pathlib import Path

lines = Path("users.txt").read_text(
    encoding="utf-8"
).splitlines()

for line in lines:
    print(line)

Nếu file có:

admin
john
alice
bob

Python sẽ tạo list:

[
    "admin",
    "john",
    "alice",
    "bob"
]

9. Liệt kê file trong thư mục

Đây là một trường hợp pathlib rất tiện.

from pathlib import Path

folder = Path("images")

for item in folder.iterdir():
    print(item)

iterdir() trả về các item trực tiếp bên trong thư mục.

Bạn có thể phân biệt file và thư mục:

for item in folder.iterdir():
    if item.is_file():
        print("FILE:", item)
    elif item.is_dir():
        print("DIR:", item)

10. Tìm file theo extension

Giả sử bạn muốn tìm toàn bộ file .jpg:

from pathlib import Path

for file in Path("images").glob("*.jpg"):
    print(file)

Tìm PNG:

for file in Path("images").glob("*.png"):
    print(file)

Tìm nhiều loại file:

folder = Path("images")

for file in folder.iterdir():
    if file.suffix.lower() in {".jpg", ".jpeg", ".png"}:
        print(file)

Đây là cách rất hữu ích khi xây dựng tool xử lý ảnh hàng loạt.

11. Tìm file trong toàn bộ thư mục con

Nếu thư mục có cấu trúc:

images/
├── 2025/
│   ├── photo1.jpg
│   └── photo2.jpg
├── 2026/
│   ├── photo3.jpg
│   └── photo4.jpg

Bạn có thể tìm tất cả JPG bằng:

from pathlib import Path

for file in Path("images").rglob("*.jpg"):
    print(file)

rglob() sẽ tìm đệ quy trong toàn bộ thư mục con.

Đây là một trong những tính năng rất đáng nhớ khi làm automation.

12. Đổi tên file

Bạn có thể đổi tên file bằng rename():

from pathlib import Path

old_file = Path("data/old.txt")
new_file = Path("data/new.txt")

old_file.rename(new_file)

Hoặc:

Path("data/old.txt").rename("data/new.txt")

Điều này rất hữu ích khi xây dựng script đổi tên hàng loạt.

Ví dụ:

from pathlib import Path

folder = Path("images")

for index, file in enumerate(folder.glob("*.jpg"), start=1):
    new_name = folder / f"image_{index}.jpg"
    file.rename(new_name)

Kết quả:

photo_a.jpg
photo_b.jpg
photo_c.jpg

có thể trở thành:

image_1.jpg
image_2.jpg
image_3.jpg

13. Xóa file

Để xóa file:

from pathlib import Path

file = Path("temp.txt")

if file.exists():
    file.unlink()

Có thể viết ngắn hơn:

Path("temp.txt").unlink(missing_ok=True)

missing_ok=True giúp không báo lỗi nếu file không tồn tại.

Tính năng này đặc biệt hữu ích khi viết script cleanup.

Ví dụ:

from pathlib import Path

for file in Path("temp").glob("*.tmp"):
    file.unlink(missing_ok=True)

Đoạn code trên sẽ xóa toàn bộ file .tmp trong thư mục temp.

14. Lấy kích thước file

Bạn có thể sử dụng:

from pathlib import Path

file = Path("video.mp4")

size = file.stat().st_size

print(size)

Kết quả được tính bằng byte.

Có thể chuyển sang MB:

size_mb = file.stat().st_size / (1024 * 1024)

print(f"{size_mb:.2f} MB")

Điều này rất hữu ích khi xây dựng hệ thống kiểm tra file upload.

15. Kiểm tra extension

Ví dụ:

from pathlib import Path

file = Path("document.pdf")

if file.suffix == ".pdf":
    print("Đây là file PDF")

Nếu muốn hỗ trợ cả .PDF:

if file.suffix.lower() == ".pdf":
    print("PDF")

Có thể kiểm tra nhiều extension:

allowed = {".jpg", ".jpeg", ".png", ".webp"}

if file.suffix.lower() in allowed:
    print("File hợp lệ")

16. Xử lý đường dẫn tuyệt đối

Bạn có thể lấy đường dẫn tuyệt đối:

from pathlib import Path

path = Path("data/config.json")

print(path.absolute())

Hoặc:

print(path.resolve())

resolve() thường hữu ích khi cần xác định chính xác vị trí file trên hệ thống.

Ví dụ:

BASE_DIR = Path(__file__).resolve().parent

print(BASE_DIR)

Đây là một pattern rất phổ biến trong các project Python.

17. Xây dựng đường dẫn dựa trên thư mục project

Thay vì viết đường dẫn cứng:

config = "/Users/admin/project/config/config.json"

Bạn có thể sử dụng:

from pathlib import Path

BASE_DIR = Path(__file__).resolve().parent

config = BASE_DIR / "config" / "config.json"

Ưu điểm là code có thể chạy trên máy khác mà không cần sửa đường dẫn.

Ví dụ project:

myapp/
├── main.py
├── config/
│   └── config.json
├── data/
└── output/

Trong main.py:

from pathlib import Path

BASE_DIR = Path(__file__).resolve().parent

CONFIG_FILE = BASE_DIR / "config" / "config.json"
DATA_DIR = BASE_DIR / "data"
OUTPUT_DIR = BASE_DIR / "output"

Cách tổ chức này rất phù hợp với các ứng dụng Python thực tế.

18. Kết hợp `pathlib` với JSON

pathlib cũng rất tiện khi xây dựng các script xử lý JSON.

import json
from pathlib import Path

file = Path("config.json")

data = json.loads(
    file.read_text(encoding="utf-8")
)

print(data)

Ghi JSON:

file.write_text(
    json.dumps(data, indent=2, ensure_ascii=False),
    encoding="utf-8"
)

Bạn có thể sử dụng pattern này trong các tool automation, crawler hoặc API client.

19. Một ví dụ thực tế: tìm và xử lý toàn bộ ảnh

Giả sử bạn cần tìm tất cả ảnh trong thư mục uploads:

from pathlib import Path

UPLOAD_DIR = Path("uploads")

extensions = {
    ".jpg",
    ".jpeg",
    ".png",
    ".webp"
}

for file in UPLOAD_DIR.rglob("*"):
    if file.is_file() and file.suffix.lower() in extensions:
        print(file)

Bạn có thể mở rộng đoạn code này để:

Resize ảnh.
Đổi tên.
Nén ảnh.
Upload lên server.
Tạo thumbnail.
Xóa ảnh cũ.
Di chuyển ảnh sang thư mục khác.

Đây chính là lý do pathlib rất phù hợp với Python automation.

20. `pathlib` hay `os.path`?

os.path vẫn hoàn toàn hợp lệ và vẫn xuất hiện trong rất nhiều project Python.

Tuy nhiên, với code mới, pathlib thường giúp code dễ đọc hơn.

Ví dụ:

`os.path`

import os

path = os.path.join(
    "data",
    "images",
    "photo.jpg"
)

if os.path.exists(path):
    print(os.path.basename(path))

`pathlib`

from pathlib import Path

path = Path("data") / "images" / "photo.jpg"

if path.exists():
    print(path.name)

Với pathlib, thao tác với filesystem được biểu diễn trực tiếp trên object Path, giúp code tự nhiên và dễ đọc hơn.

Cheat Sheet `pathlib` cần nhớ

Công việc	`pathlib`
Tạo Path	`Path("file.txt")`
Nối đường dẫn	`path / "file.txt"`
File tồn tại	`path.exists()`
Là file	`path.is_file()`
Là thư mục	`path.is_dir()`
Tên file	`path.name`
Tên không extension	`path.stem`
Extension	`path.suffix`
Thư mục cha	`path.parent`
Tạo thư mục	`path.mkdir()`
Liệt kê thư mục	`path.iterdir()`
Tìm file	`path.glob("*.jpg")`
Tìm đệ quy	`path.rglob("*.jpg")`
Đọc text	`path.read_text()`
Ghi text	`path.write_text()`
Đổi tên	`path.rename()`
Xóa file	`path.unlink()`
Kích thước file	`path.stat().st_size`
Đường dẫn tuyệt đối	`path.resolve()`

Kết luận

Nếu bạn đang viết Python automation, tool xử lý dữ liệu, crawler, API client hoặc bất kỳ ứng dụng nào cần thao tác với filesystem, pathlib là một module rất đáng sử dụng.

Thay vì phải kết hợp nhiều hàm từ os.path:

os.path.join()
os.path.exists()
os.path.basename()
os.path.dirname()
os.path.splitext()

Bạn có thể xử lý phần lớn công việc trực tiếp thông qua Path:

from pathlib import Path

path = Path("data") / "images" / "photo.jpg"

print(path.exists())
print(path.name)
print(path.stem)
print(path.suffix)
print(path.parent)

Nếu chỉ cần ghi nhớ một pattern quan trọng nhất, hãy nhớ:

from pathlib import Path

BASE_DIR = Path(__file__).resolve().parent

Sau đó xây dựng mọi đường dẫn từ BASE_DIR. Đây là cách đơn giản nhưng giúp code Python portable, dễ đọc và dễ bảo trì hơn.

Về chúng tôi

Liên hệ